پره‌اکلامپسی: علائم، تشخیص و درمان

پره‌اکلامپسی چیست؟

پره‌اکلامپسی یکی از عوارض شایع و خطرناک دوران بارداری است که معمولاً پس از هفته بیستم بارداری در زنان باردار ایجاد می‌شود. این بیماری با افزایش فشار خون و وجود پروتئین در ادرار مشخص می‌شود و در صورت عدم درمان مناسب، می‌تواند عوارض جدی برای مادر و جنین به دنبال داشته باشد. در برخی موارد، پره‌اکلامپسی می‌تواند منجر به اکلامپسی (تشنج در بارداری)، زایمان زودرس، یا حتی مرگ مادر و جنین شود. به همین دلیل، شناسایی علائم و مراجعه به پزشک در اسرع وقت، اهمیت زیادی دارد.

علائم پره‌اکلامپسی

شایع‌ترین علائم این بیماری شامل موارد زیر هستند:

• افزایش فشار خون (بیش از ۱۴۰/۹۰ میلی‌متر جیوه)
• وجود پروتئین در ادرار (پروتئینوری)
• ورم شدید به‌ویژه در دست‌ها و صورت
• سردردهای شدید که با دارو تسکین نمی‌یابند
• تاری دید یا دیدن لکه‌های نوری
• درد در ناحیه فوقانی شکم (معمولاً سمت راست)

علائمی مانند تنگی نفس، کاهش حجم ادرار و تهوع یا استفراغ ناگهانی نیز ممکن است ظاهر شوند.

علل و عوامل خطر

علت دقیق پره‌اکلامپسی هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما محققان به عوامل زیر اشاره کرده‌اند:

• بارداری اول
• بارداری چندقلویی
• سابقه خانوادگی پره‌اکلامپسی
• فشار خون بالا یا بیماری کلیوی قبل از بارداری
• دیابت یا بیماری‌های خودایمنی
• چاقی یا اضافه وزن

تشخیص پره‌اکلامپسی

پزشکان برای تشخیص پره‌اکلامپسی معمولاً از اندازه‌گیری فشار خون، آزمایش ادرار برای بررسی پروتئینوری و آزمایش خون برای بررسی عملکرد کبد و کلیه استفاده می‌کنند. گاهی نیاز به کولپوسکوپی یا بررسی‌های دقیق‌تر رحم و واژن وجود دارد، به‌ویژه اگر علائم دیگری مانند بی‌اختیاری ادرار یا خشکی واژن نیز گزارش شوند

درمان پره‌اکلامپسی

درمان پره‌اکلامپسی به شدت بیماری، مرحله بارداری و وضعیت عمومی مادر بستگی دارد. هدف از درمان، حفظ سلامت مادر و جنین و پیشگیری از پیشرفت بیماری است. گاهی نیاز به ادامه بارداری با کنترل علائم وجود دارد و گاهی زایمان زودتر توصیه می‌شود.

در موارد خفیف، کنترل بیماری با اقدامات زیر انجام می‌شود:

• پایش فشار خون و چکاپ‌های منظم.
• استفاده از داروهای ضد فشار خون مانند لابتالول یا نیفدیپین.
• آزمایش‌های خون و ادرار برای بررسی عملکرد کلیه و کبد.
• انجام پاپ اسمیر برای بررسی سلامت دهانه رحم و رد عفونت‌ها.
• سونوگرافی‌های منظم برای بررسی رشد جنین.

در موارد شدیدتر:

• بستری در بیمارستان برای نظارت دقیق.
• تزریق کورتیکواستروئید برای رشد ریه جنین در صورت زایمان زودرس.
• استفاده از سولفات منیزیم برای پیشگیری از تشنج.
• در صورت خطر بالا، زایمان زودتر (طبیعی یا سزارین) ممکن است انجام شود.

درمان‌های حمایتی هم اهمیت زیادی دارند:

• پیروی از رژیم غذایی مناسب، کم‌نمک و پرپروتئین.
• استراحت کافی و کاهش استرس.
• مصرف مکمل‌های تجویزی مثل کلسیم و آهن.

تصمیم‌گیری نهایی باید توسط پزشک متخصص انجام شود. در صورت بروز علائمی مانند سردرد شدید، تاری دید یا ورم ناگهانی، مراجعه فوری به پزشک توصیه می‌شود. متخصصانی مانند دکتر نسیم سرمست می‌توانند با تجربه بالای خود نقش مؤثری در مدیریت این بیماری ایفا کنند.

تفاوت اکلامپسی و پره اکلامپسی چیست؟

پره‌اکلامپسی و اکلامپسی هر دو از عوارض دوران بارداری هستند که با افزایش فشار خون همراه‌اند، اما تفاوت اصلی آن‌ها در شدت علائم و پیامدهاست. پره‌اکلامپسی معمولاً با فشار خون بالا، دفع پروتئین در ادرار و ورم (به‌ویژه در دست‌ها و صورت) شناخته می‌شود و در صورت عدم درمان می‌تواند به اکلامپسی تبدیل شود. اکلامپسی مرحله پیشرفته‌تر و خطرناک‌تر این وضعیت است که با بروز تشنج‌های غیرقابل توضیح در دوران بارداری یا پس از زایمان همراه است. اکلامپسی یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و می‌تواند جان مادر و جنین را به خطر بیندازد، بنابراین تشخیص زودهنگام و کنترل پره‌اکلامپسی برای پیشگیری از پیشرفت آن به اکلامپسی حیاتی است.

چرا به پره اکلامپسی در بارداری مبتلا می شویم؟ (علت مسمومیت حاملگی)

علت دقیق ابتلا به پره‌اکلامپسی یا همان مسمومیت حاملگی هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که اختلال در عملکرد جفت و رگ‌های خونی نقش مهمی در بروز آن دارد. در بارداری طبیعی، رگ‌های خونی جفت به‌گونه‌ای تغییر می‌کنند که جریان خون به جنین افزایش یابد، اما در پره‌اکلامپسی این تغییرات به‌درستی انجام نمی‌شوند و باعث کاهش جریان خون و اکسیژن‌رسانی می‌گردند. عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی، بارداری اول، بارداری چندقلویی، فشار خون بالا یا دیابت پیش از بارداری، چاقی، و سن بالا یا پایین مادر نیز می‌توانند احتمال ابتلا به پره‌اکلامپسی را افزایش دهند.

پیشگیری از پره‌اکلامپسی

برای پیشگیری از پره‌اکلامپسی، رعایت چک‌لیست کامل مراقبت‌های دوران بارداری ضروری است. همچنین باید تغذیه دوران بارداری را با مصرف مواد مغذی و کم‌نمک تنظیم کرد. ادامه دادن ورزش در این دوران با مشورت پزشک نیز توصیه می‌شود. در برخی موارد، مصرف مکمل‌هایی مانند کلسیم و آسپرین با دوز کم برای زنان در معرض خطر بالا مفید است.

علاوه بر این، پایش منظم فشار خون و آزمایش‌های مربوط به عملکرد کلیه و کبد در طول بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد تا هرگونه نشانه اولیه پره‌اکلامپسی به سرعت تشخیص داده شود. کاهش استرس، خواب کافی و خودداری از مصرف مواد مضر مانند سیگار و الکل نیز به حفظ سلامت مادر و کاهش خطر ابتلا کمک می‌کند. آموزش مادران درباره علائم هشداردهنده مانند سردرد شدید، تورم ناگهانی یا تاری دید باعث می‌شود که در صورت بروز علائم، سریعاً به پزشک مراجعه کرده و از عوارض جدی جلوگیری شود.

ارتباط پره‌اکلامپسی با روش‌های زایمان

در زنان مبتلا به پره‌اکلامپسی، زایمان سزارین ممکن است ضرورت یابد. البته تصمیم نهایی برای نوع زایمان، بسته به شرایط مادر و جنین توسط پزشک متخصص گرفته می‌شود. در موارد خفیف‌تر، زایمان طبیعی نیز ممکن است امکان‌پذیر باشد.

در ادامه، در مواردی که پره‌اکلامپسی در مراحل اولیه تشخیص داده شده و تحت کنترل قرار گرفته باشد، ممکن است امکان انجام زایمان طبیعی نیز وجود داشته باشد. در این شرایط، مادر تحت نظارت دقیق تیم پزشکی قرار می‌گیرد و در صورت بروز هرگونه نشانه از وخامت وضعیت، تصمیم به تغییر روش زایمان به سرعت گرفته می‌شود. بنابراین، همکاری کامل با تیم درمانی و پایبندی به مراقبت‌های پزشکی در دوران بارداری نقش مهمی در کاهش خطرات مرتبط با پره‌اکلامپسی دارد.

تأثیر پره‌اکلامپسی بر جنین

پره‌اکلامپسی می‌تواند رشد جنین را مختل کند و منجر به تاخیر رشد داخل رحمی (IUGR)، کاهش مایع آمنیوتیک و زایمان زودرس شود. به همین دلیل، بررسی‌های دقیق رشد جنین از طریق سونوگرافی در طول بارداری ضروری است.

در صورت تشخیص اختلال در رشد جنین یا کاهش مایع آمنیوتیک، پزشک ممکن است دفعات و نوع بررسی‌ها را افزایش دهد و اقدامات حمایتی بیشتری مانند استراحت نسبی، تنظیم رژیم غذایی یا حتی بستری شدن مادر را توصیه کند. در برخی موارد، اگر خطر برای سلامت مادر یا جنین جدی باشد، ممکن است تصمیم به ختم بارداری زودتر از موعد گرفته شود. تشخیص به‌موقع این عوارض و پیگیری منظم وضعیت جنین، نقش کلیدی در کاهش خطرات و بهبود نتایج بارداری دارد.

احتمال مسمومیت حاملگی در بارداری دوم چقدر است؟

احتمال بروز مسمومیت حاملگی یا پره‌اکلامپسی در بارداری دوم معمولاً کمتر از بارداری اول است، اما این موضوع به شرایط فردی مادر بستگی دارد. زنانی که در بارداری اول خود به پره‌اکلامپسی مبتلا شده‌اند، ریسک بیشتری برای ابتلا در بارداری‌های بعدی دارند. همچنین عواملی مانند وجود بیماری‌های زمینه‌ای، فشار خون مزمن، دیابت، یا بارداری چندقلویی می‌توانند این احتمال را افزایش دهند. به همین دلیل، حتی در بارداری‌های بعدی نیز مراقبت دقیق و منظم پزشکی اهمیت زیادی دارد تا هرگونه علامت اولیه به موقع تشخیص داده شده و درمان مناسب انجام شود.

از کجا بفهمیم مسمومیت حاملگی گرفتیم؟ (تشخیص پره اکلمپسی)

برای تشخیص پره‌اکلامپسی یا مسمومیت حاملگی، مهم‌ترین راه بررسی منظم فشار خون و آزمایش ادرار برای وجود پروتئین است. افزایش ناگهانی یا پایدار فشار خون به همراه دفع پروتئین در ادرار، از شاخص‌های کلیدی این بیماری به شمار می‌روند. علاوه بر این، علائمی مانند تورم شدید دست و صورت، سردردهای مداوم، تاری دید، درد زیر دنده‌ها و کاهش حرکت جنین نیز می‌توانند نشانه‌های هشداردهنده باشند. انجام سونوگرافی برای ارزیابی رشد جنین و وضعیت جفت نیز بخشی از فرآیند تشخیص است. بنابراین، مراجعه منظم به پزشک و انجام آزمایش‌های دوره‌ای در دوران بارداری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا پره‌اکلامپسی به موقع شناسایی و درمان شود.

مراقبت‌های پس از زایمان

در برخی از موارد، علائم پره‌اکلامپسی ممکن است پس از زایمان نیز ادامه پیدا کنند. این نوع را «پره‌اکلامپسی پس از زایمان» می‌نامند و نیاز به پیگیری و درمان مناسب دارد. ممکن است پزشک انجام تست پاپ اسمیر، سونوگرافی یا بررسی علائم HPV را نیز برای اطمینان از سلامت عمومی پیشنهاد دهد.

علائم پره‌اکلامپسی پس از زایمان می‌تواند شامل فشار خون بالا، تورم و مشکلات کلیوی یا کبدی باشد که در برخی موارد ممکن است تا چند هفته یا حتی ماه‌ها طول بکشد. به همین دلیل، مراقبت‌های پس از زایمان و مراجعات منظم به پزشک اهمیت ویژه‌ای دارد تا هرگونه عارضه جدی به موقع تشخیص داده شده و درمان شود. علاوه بر این، حمایت روانی و آموزش مادر درباره علائم هشداردهنده، مانند سردرد شدید، تاری دید یا درد شدید شکمی، از اهمیت بالایی برخوردار است تا در صورت بروز مشکلات، سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کند.

نکاتی برای ارتقاء سلامت عمومی در زنان باردار

• مراقبت منظم در دوران بارداری و مراجعه به متخصص زنان بسیار اهمیت دارد.
• حفظ سلامت واژن از طریق درمان خشکی واژن یا استفاده از تکنولوژی‌هایی مثل لیزر مونالیزا در زنانی که مشکلات واژینال دارند، می‌تواند در کیفیت بارداری و کاهش استرس مؤثر باشد.
• درمان بیماری‌های مرتبط مانند بی‌اختیاری ادرار یا آتروفی واژن نیز می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی زنان کمک کند.

علاوه بر این، توجه به سلامت روانی و جسمانی زنان در طول بارداری و پس از آن نقش مهمی در تجربه کلی بارداری ایفا می‌کند. ایجاد یک برنامه مراقبتی جامع که شامل آموزش‌های لازم، پشتیبانی روانی و درمان به موقع مشکلات جسمی باشد، می‌تواند به کاهش نگرانی‌ها و استرس‌های دوران بارداری کمک کند. همچنین، افزایش آگاهی زنان درباره اهمیت تغذیه سالم، ورزش متناسب و مدیریت علائم احتمالی، موجب ارتقاء سلامت مادر و جنین و کاهش عوارض احتمالی می‌شود.

آزمایشات پره اکلامپسی شامل چیست؟ (لیست آزمایش های پره اکلامپسی و تفسیر آزمایش پره اکلامپسی)

آزمایشات تشخیص پره‌اکلامپسی به منظور ارزیابی فشار خون، عملکرد کلیه‌ها و کبد، و بررسی وضعیت جنین انجام می‌شوند. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا شدت بیماری را تعیین کرده و تصمیم‌گیری‌های درمانی مناسب را انجام دهد. آزمایش‌های معمول پره‌اکلامپسی شامل موارد زیر هستند:

• اندازه‌گیری فشار خون به طور منظم
• آزمایش ادرار برای بررسی وجود پروتئین (پروتئینوری)
• آزمایش خون برای ارزیابی عملکرد کلیه (کراتینین و نیتروژن اوره خون)
• بررسی عملکرد کبد (آنزیم‌های کبدی مانند AST و ALT)
• شمارش پلاکت‌ها برای تشخیص کاهش پلاکت که می‌تواند نشانه‌ای از شدت بیماری باشد
• سونوگرافی برای ارزیابی رشد جنین و میزان مایع آمنیوتیک

تفسیر این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا تشخیص دقیقی از وضعیت مادر و جنین داشته باشد و در صورت نیاز اقدامات لازم مانند بستری یا زایمان زودرس را برنامه‌ریزی کند.

سوالات متدوال

1. عوارض پره اکلامپسی بر جنین چیست؟پره‌اکلامپسی می‌تواند باعث کاهش جریان خون به جفت شود که منجر به تاخیر رشد داخل رحمی (IUGR)، کاهش مایع آمنیوتیک، زایمان زودرس و در موارد شدید حتی خطر مرگ جنین می‌شود.
2. قرص آسپرین در پره اکلامپسی تجویز می شود؟بله، در برخی موارد پزشکان برای زنان در معرض خطر بالا، آسپرین با دوز پایین (معمولاً ۷۵ تا ۱۶۰ میلی‌گرم روزانه) را از اوایل بارداری توصیه می‌کنند تا خطر بروز پره‌اکلامپسی کاهش یابد.
3. مقدار نرمال پره اکلامپسی چقدر است؟پره‌اکلامپسی به خودی خود یک بیماری است و مقدار نرمال برای آن وجود ندارد، اما فشار خون بالای ۱۴۰/۹۰ میلی‌متر جیوه همراه با پروتئینوری در ادرار معیار تشخیص این بیماری است.
4. آیا مسمومیت بارداری باعث سقط جنین می شود؟در موارد شدید، پره‌اکلامپسی می‌تواند منجر به مشکلات جدی برای جنین شود که احتمال سقط یا زایمان زودرس را افزایش می‌دهد، اما به طور کلی باعث سقط خودبه‌خودی نمی‌شود مگر اینکه درمان به موقع انجام نشود.
5. مسمومیت بارداری در چه هفته ای رخ می دهد؟پره‌اکلامپسی معمولاً بعد از هفته بیستم بارداری ظاهر می‌شود و اغلب در سه‌ماهه سوم بارداری شایع‌تر است.

کلام آخر 

پره‌اکلامپسی یکی از اختلالات جدی و نگران‌کننده در دوران بارداری است که می‌تواند تهدیدی برای سلامت مادر و جنین باشد. با مراجعه به پزشک و پایبندی به برنامه‌های مراقبتی و تشخیصی، می‌توان خطرات این بیماری را به حداقل رساند. اگر دچار علائمی غیرعادی شدید، فوراً به پزشک متخصص زنان و زایمان مانند دکتر نسیم سرمست مراجعه کنید تا بررسی‌های دقیق‌تری انجام شود. رعایت نکات تغذیه‌ای، پیروی از چک‌لیست مراقبت‌های بارداری و آگاهی از علائم هشداردهنده می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از عوارض این بیماری ایفا کند.