کلوئید چیست؟
کلوئیدها زخمهای برجستهای هستند که بهدلیل رشد بیش از حد بافت همبند در محل زخم ایجاد میشوند و معمولاً از مرزهای زخم اولیه فراتر میروند. این ضایعات ممکن است پس از جراحی، سوختگی، سوراخ کردن پوست یا حتی خراشهای جزئی ظاهر شوند. برخلاف اسکارهای هایپرتروفیک که محدود به ناحیه زخم هستند، کلوئیدها به نواحی اطراف نیز گسترش مییابند.
تفاوت کلوئید با اسکار هایپرتروفیک
کلوئید نوعی زخم برجسته و سفت است که بهدنبال ترمیم غیرطبیعی پوست ایجاد میشود. در این حالت، فیبروبلاستها (سلولهای تولیدکننده کلاژن) بیش از حد فعال شده و مقدار زیادی کلاژن نوع III تولید میکنند که در نتیجه آن، بافتی سفت، براق و ضخیم به وجود میآید که از مرزهای زخم اولیه فراتر میرود و حتی به نواحی سالم اطراف نیز گسترش پیدا میکند. این ویژگی اصلیترین تفاوت کلوئید با سایر انواع اسکارهاست. کلوئیدها ممکن است بدون هیچ عامل محرک روشنی ایجاد شوند و معمولاً همراه با احساس خارش، سوزش یا حتی درد هستند. متأسفانه، حتی پس از درمان نیز احتمال عود کلوئید بسیار بالا است، بهویژه اگر درمان تنها بهصورت جراحی انجام شود. به همین دلیل معمولاً از روشهای ترکیبی مانند تزریق کورتیکواستروئید و لیزر استفاده میشود تا ریسک بازگشت کاهش یابد.
در مقابل، اسکار هایپرتروفیک نیز یک نوع زخم برجسته است اما برخلاف کلوئید، رشد بافتی آن فقط در محدوده زخم اولیه باقی میماند و به نواحی اطراف گسترش نمییابد. این نوع اسکار بیشتر در اثر کشیدگی پوست یا زخمهای عمیق ایجاد میشود و معمولاً با گذشت زمان، بهویژه در طول یک سال اول پس از ایجاد، بهتدریج مسطحتر و کمرنگتر میشود. احتمال کاهش تدریجی شدت اسکار هایپرتروفیک بدون نیاز به مداخله تهاجمی بالا است، گرچه در برخی موارد، برای بهبود ظاهری و تسریع روند ترمیم، درمانهایی مانند ژلهای سیلیکونی یا لیزر توصیه میشود.
روشهای جلوگیری از ایجاد کلوئید
برای جلوگیری از ایجاد کلوئید، رعایت برخی نکات پیشگیرانه بهویژه در افراد مستعد بسیار اهمیت دارد. مهمترین اقدام برای بهبود زخم و جلوگیری از ایجاد کلوئید، مراقبت صحیح از زخمها و بخیهها در مراحل ابتدایی بهبود است؛ این شامل تمیز نگه داشتن محل زخم، استفاده از پمادهای تجویزی و جلوگیری از کشش یا آسیب مجدد به ناحیه میشود. همچنین، استفاده از ورقههای سیلیکونی یا ژل سیلیکون بلافاصله پس از بسته شدن زخم، میتواند به کاهش خطر ایجاد اسکارهای برجسته کمک کند. در افرادی که سابقه خانوادگی کلوئید دارند یا قبلاً کلوئید داشتهاند، بهتر است در صورت نیاز به اعمال جراحی یا سوراخ کردن بدن (مانند گوش)، با پزشک مشورت شود تا تدابیر پیشگیرانه لازم مانند تزریق کورتیکواستروئید پیش از عمل در نظر گرفته شود. در کل، پیشگیری بهتر از درمان است و خانم دکتر نسیم سرمست همواره بر اهمیت توجه به مراقبتهای اولیه زخمها تأکید دارند.
عوامل مؤثر در ایجاد کلوئید
- ژنتیک
ژنتیک یکی از عوامل مهم در بروز کلوئید محسوب میشود. افرادی که در خانواده نزدیک خود (مانند والدین یا خواهر و برادر) سابقه ایجاد کلوئید دارند، بیشتر در معرض خطر این نوع زخم غیرطبیعی هستند. پژوهشها نشان دادهاند که وجود برخی ژنهای خاص ممکن است باعث شود سیستم ایمنی و ترمیم بافت در برخی افراد، نسبت به آسیبها واکنش شدیدتری نشان دهد و تولید کلاژن بیش از حد طبیعی شود. به همین دلیل، در بیماران با سابقه خانوادگی مثبت، پزشکان معمولاً هنگام انجام اعمال جراحی یا درمانهای پوستی، تدابیر پیشگیرانه خاصی در نظر میگیرند.
- رنگ پوست
افراد با پوست تیرهتر، بهویژه کسانی با نژاد آفریقایی، آسیای جنوبی یا لاتین، به میزان بیشتری مستعد ایجاد کلوئید هستند. در واقع، طبق مطالعات بالینی، نرخ بروز کلوئید در این گروهها تا ۱۵ برابر بیشتر از افراد با پوست روشن گزارش شده است. این احتمال بیشتر به تفاوت در ساختار پوست، فعالیت سلولهای فیبروبلاست و تنظیم فرآیند ترمیم بافتی مربوط میشود. لذا، پزشکان در درمان یا جراحیهای پوستی برای افراد دارای پوست تیره، معمولاً دقت و ظرافت بیشتری به خرج میدهند تا از تحریک بیشازحد پوست جلوگیری شود.
- سن
سن نیز عامل مؤثری در ایجاد کلوئید است. بیشترین احتمال بروز کلوئید در افراد بین ۱۰ تا ۳۰ سالگی مشاهده میشود. در این بازه سنی، فعالیت سلولهای ترمیمی و تولید کلاژن در اوج خود قرار دارد. نوجوانان و بزرگسالان جوان نهتنها بیشتر مستعد بروز کلوئید هستند، بلکه در صورت ابتلا، شدت کلوئید نیز معمولاً بیشتر از سایر سنین خواهد بود. برعکس، در کودکان خردسال و افراد مسن، احتمال بروز کلوئید کمتر است و اگر هم ایجاد شود، معمولاً از شدت کمتری برخوردار خواهد بود.
- محل زخم
محل قرارگیری زخم نیز بهشدت در احتمال ایجاد کلوئید نقش دارد. برخی نواحی بدن به دلیل کشش پوستی بیشتر، اصطکاک یا تراکم بالاتر فیبروبلاستها، بیش از سایر نقاط مستعد ایجاد کلوئید هستند. نواحی مانند قفسه سینه (بهویژه بالای جناغ سینه)، شانهها، ناحیه پشت، نرمه گوشها (پس از سوراخ کردن گوش)، و ناحیه فک پایین یا اطراف چانه از جمله نواحی پرخطر محسوب میشوند. این نواحی اغلب در معرض فشار یا حرکت مکرر هستند که میتواند فرآیند ترمیم زخم را مختل کرده و تولید کلاژن را تحریک کند.
روشهای درمانی
۱. تزریق داخل ضایعهای کورتیکواستروئیدها
یکی از موثرترین و پرکاربردترین روشها برای درمان کلوئید، تزریق داروهای کورتیکواستروئیدی مانند تریامسینولون آستوناتید مستقیماً داخل بافت کلوئید است. این دارو با مهار فعالیت بیشازحد سلولهای فیبروبلاست و کاهش تولید کلاژن، باعث کوچک شدن ضایعه، کاهش التهاب، قرمزی و کاهش خارش یا درد میشود. تزریقها معمولاً در فواصل ۳ تا ۴ هفتهای انجام میشوند و ممکن است بسته به پاسخ بیمار، بین ۳ تا ۶ جلسه یا بیشتر طول بکشند. برای افزایش اثربخشی، این روش گاهی با لیزر یا جراحی ترکیب میشود.
۲. استفاده از ژل یا ورقههای سیلیکونی
ژلها و ورقههای سیلیکونی یکی از سادهترین و کمعارضهترین روشهای غیرتهاجمی در مدیریت اسکار کلوئیدی محسوب میشوند. این محصولات با ایجاد یک لایه محافظتی مرطوب روی پوست، باعث تنظیم دمای بافت، کاهش تبخیر رطوبت و در نهایت کاهش تکثیر غیرعادی فیبروبلاستها میشوند. نتیجه این فرآیند، کاهش ضخامت، نرم شدن بافت کلوئید، و کاهش قرمزی و سفتی ضایعه است. استفاده از این محصولات باید منظم، روزانه و به مدت حداقل ۸ تا ۱۲ هفته ادامه یابد تا اثرگذاری مطلوبی داشته باشند. این روش بهویژه برای بیمارانی که بهدنبال درمان خانگی و بیخطر هستند، توصیه میشود و خانم دکتر نسیم سرمست معمولاً آن را بهعنوان درمان مکمل به بیماران معرفی میکنند.
۳. لیزر درمانی
لیزر درمانی یکی از روشهای نوین و مؤثر در درمان ظاهری کلوئید است. بسته به نوع پوست و ویژگی ضایعه، از لیزرهای مختلفی استفاده میشود. یکی از رایجترین آنها لیزر رنگی پالسی (PDL) است که با هدف قرار دادن رگهای خونی کوچک در بافت کلوئید، باعث کاهش قرمزی و ضخامت بافت اسکار میشود. علاوه بر آن، برخی لیزرها مانند لیزر فرکشنال CO2 نیز در کاهش بافت اضافی و تحریک بازسازی پوست مؤثرند. لیزرها معمولاً نیاز به چند جلسه دارند و بهترین نتایج زمانی حاصل میشود که با سایر روشها مانند تزریق کورتون یا استفاده از ژل سیلیکونی ترکیب شوند. در کلینیک خانم دکتر نسیم سرمست، لیزر مونالیزا نیز برای برخی اسکارهای خاص ناحیه تناسلی مورد استفاده قرار میگیرد که اثربخشی بالایی دارد.
۴. جراحی
در مواردی که کلوئید بسیار بزرگ، دردناک یا آزاردهنده از نظر ظاهری باشد، ممکن است جراحی برداشتن کلوئید توصیه شود. با این حال، نکته مهم در این روش این است که برداشتن کلوئید بهتنهایی اغلب کافی نیست و در صورت عدم درمان تکمیلی، احتمال عود آن حتی بیشتر از قبل خواهد بود. بنابراین، در اکثر موارد پس از جراحی، بلافاصله تزریق کورتیکواستروئید یا تابش اشعه یا لیزر انجام میشود تا از تشکیل مجدد بافت اضافی جلوگیری شود. خانم دکتر نسیم سرمست، با تجربه در جراحیهای زیبایی و ترمیمی پوست، همواره روش ترکیبی را برای اطمینان از نتایج پایدار توصیه میکنند.
۵. درمانهای ترکیبی
درمان ترکیبی بهعنوان رویکردی جامع و علمی، امروزه بهعنوان مؤثرترین استراتژی در درمان کلوئیدها شناخته میشود. ترکیب روشهایی مانند تزریق کورتون، استفاده از ژل سیلیکونی، جلسات لیزر و در برخی موارد جراحی، باعث میشود که نقاط ضعف هر روش بهتنهایی پوشش داده شده و نتیجه نهایی بسیار رضایتبخشتر باشد. همچنین با توجه به اهمیت جلوگیری از عفونت زخم در روند بهبود، مراقبت دقیق و رعایت نکات بهداشتی در کنار این درمانها ضروری است. برای مثال، ترکیب تزریق تریامسینولون با لیزر PDL، باعث کاهش سریع التهاب و ضخامت اسکار میشود. همچنین استفاده همزمان از ژل سیلیکونی پس از تزریق میتواند اثرات دارو را تثبیت کرده و از عود جلوگیری کند. انتخاب بهترین ترکیب درمانی باید توسط پزشک با توجه به نوع پوست، محل کلوئید، سن بیمار و سابقه خانوادگی انجام شود که در کلینیک خانم دکتر نسیم سرمست، هر بیمار بهصورت اختصاصی بررسی و برنامه درمانی متناسب دریافت میکند.
درمان خانگی اسکار کلوئید
درمان خانگی اسکار کلوئید میتواند به کاهش التهاب، خارش و ظاهر ظاهری آن کمک کند، اما معمولاً جایگزین روشهای پزشکی مؤثر نیست. برخی از روشهای خانگی شامل استفاده منظم از ژل یا ورقههای سیلیکونی، روغنهای طبیعی مانند روغن درخت چای، روغن ویتامین E یا روغن آرگان، و کمپرس گرم برای نرم کردن بافت کلوئید است. همچنین، ماساژ دادن روزانه ناحیه با حرکات ملایم میتواند به بهبود گردش خون و نرم شدن اسکار کمک کند. با این حال، باید توجه داشت که اثربخشی این روشها محدود است و در صورت رشد یا تغییر شکل ضایعه، لازم است به پزشک متخصص، مراجعه شود تا از پیشرفت آن جلوگیری شود.
درمان اسکارهای کلوئید در طب سنتی
در طب سنتی ایرانی و گیاهی، درمان اسکارهای کلوئید بیشتر با هدف کاهش التهاب، نرم کردن بافت زخم و تقویت بازسازی طبیعی پوست انجام میشود. استفاده از روغنهایی مانند روغن کرچک، روغن سیاهدانه، روغن بنفشه و روغن درخت چای بهصورت موضعی توصیه میشود که به نرم شدن و کاهش برجستگی کلوئید کمک میکنند. همچنین برخی نسخههای سنتی از ترکیب عسل طبیعی، سرکه سیب و صمغ کندر بهعنوان ضماد موضعی استفاده میکنند. با این حال، اثربخشی این روشها علمی و قطعی نیست و در موارد پیشرفته، مراجعه به پزشک متخصص ضروری است.
| روش درمانی سنتی | مواد استفادهشده | کاربرد و اثر احتمالی |
| روغندرمانی موضعی | روغن کرچک، روغن سیاهدانه، روغن بنفشه | نرمکننده بافت و کاهش التهاب |
| ضماد گیاهی | عسل طبیعی + صمغ کندر + سرکه سیب | کمک به کاهش اندازه و تیرگی اسکار |
| بخور گیاهی | بخور گل بابونه یا اسطوخودوس | آرامبخش، کاهش التهاب پوست |
| استفاده از ترکیب عسل و آلوئهورا | ژل آلوئهورا و عسل طبیعی | ترمیم پوست و افزایش رطوبت بافت |
| نوشیدنیهای تقویتکننده پوست | شربت شاتره، عرق کاسنی، آب زرشک | پاکسازی خون و کمک به بهبود تدریجی پوست |
سوالات متداول
- آیا منگوله پوستی واگیر دارد؟ خیر. منگولههای پوستی (skin tags) زائدههای خوشخیم و غیرسرطانی پوست هستند که کاملاً غیرواگیرند. این ضایعات معمولاً در نواحی چیندار بدن مانند گردن، زیر بغل یا کشاله ران ظاهر میشوند و ارتباطی با عفونتهای ویروسی یا باکتریایی ندارند. در نتیجه تماس با آنها باعث انتقال به دیگران نخواهد شد.
- آیا کلویید خطرناک است؟ کلوئیدها خطرناک نیستند و معمولاً مشکلی از نظر سلامت عمومی ایجاد نمیکنند. با این حال، میتوانند از نظر زیبایی برای فرد آزاردهنده باشند یا با علائمی مثل خارش، درد خفیف یا کشیدگی پوست همراه شوند. در موارد بسیار نادر، اگر تغییراتی مانند رشد سریع یا تغییر رنگ ایجاد شود، نیاز به بررسی بیشتر توسط پزشک وجود دارد.
- تفاوت بین گوشت اضافه و زگیل چیست ؟ گوشت اضافه (مانند کلوئید یا منگولههای پوستی) معمولاً بهدلیل واکنش بیشازحد بدن به زخم یا تحریک مزمن ایجاد میشود و غیرعفونی است. در حالی که زگیلها ناشی از ویروس HPV هستند و ممکن است واگیردار باشند. زگیلها معمولاً سطح زبرتری دارند و ممکن است در نواحی مختلف بدن پخش شوند، اما گوشت اضافه حالت نرمتر و یکنواختتری دارد.
- آیا ممکن است کلوئید پس از درمان باز گردد؟ بله، احتمال عود کلوئید پس از درمان وجود دارد، بهویژه در افرادی که زمینه ژنتیکی دارند یا پوستشان مستعد این نوع اسکار است. برای کاهش احتمال بازگشت، ترکیب چند روش درمانی مانند تزریق کورتیکواستروئید، استفاده از سیلیکون و لیزر تحت نظر پزشک متخصص توصیه میشود.
- آیا گوشت اضافه صورت گسترش می یابد؟در بیشتر موارد، کلوئید یا گوشت اضافه تنها در محل زخم قبلی رشد میکند، اما در صورتی که پوست در معرض تحریک یا آسیبهای مکرر باشد، ممکن است در نواحی مجاور نیز ایجاد شود. بنابراین مراقبت از زخمها و پیشگیری از التهابهای پوستی مکرر میتواند مانع گسترش آن شود. افراد با پوست تیره و سابقه خانوادگی باید بیش از دیگران مراقب باشند.
نقش دکتر نسیم سرمست در درمان کلوئید
دکتر نسیم سرمست، با تجربه گسترده در زمینه جراحیهای زیبایی و ترمیمی، روشهای نوینی را برای درمان کلوئید و جای زخم ارائه میدهد. ایشان با بهرهگیری از تکنولوژیهای پیشرفته و رویکردهای ترکیبی، به بیماران کمک میکنند تا بهترین نتایج را در درمان این ضایعات پوستی بهدست آورند.
سخن پایانی
درمان کلوئید و جای زخم و بخیه، فرآیندی است که نیازمند دقت، صبوری و انتخاب درست روش درمانی است. همانطور که در این مقاله اشاره شد، روشهای متعددی از جمله تزریق کورتیکواستروئید، لیزر، جراحی و درمانهای ترکیبی وجود دارد که میتوانند در بهبود ظاهر اسکارها مؤثر باشند. همچنین بهرهگیری از درمانهای خانگی و طب سنتی میتواند نقش کمکی در موارد خفیف ایفا کند، اما در نهایت، مشاوره با یک پزشک متخصص شرط اصلی انتخاب بهترین مسیر درمان است.
خانم دکتر نسیم سرمست با تجربه گسترده در حوزه زیبایی و ترمیم پوست، همواره تلاش دارد تا با استفاده از روشهای علمی و روز دنیا، بهترین خدمات درمانی را به بیماران خود ارائه دهد. اگر با مشکلاتی مانند کلوئید، اسکارهای جراحی یا زخمهای برجایمانده مواجه هستید، مشاوره با ایشان میتواند نخستین گام مؤثر در مسیر درمان باشد.
با آگاهی، انتخاب درست و پیگیری مداوم، میتوان به نتایج مطلوبی در درمان اسکارهای پوستی دست یافت و اعتماد بهنفس ازدسترفته را بازیابی کرد.
