چک‌لیست کامل مراقبت‌های دوران بارداری

سه ماهه اول بارداری (هفته ۱ تا ۱۳)

۱. اولین ویزیت پزشک زنان

• تأیید بارداری با سونوگرافی یا آزمایش خون

• بررسی وضعیت عمومی سلامت

• تعیین سن بارداری

• تنظیم تاریخ تقریبی زایمان

۲. آزمایش‌های اولیه

• آزمایش خون کامل (CBC)

• گروه خونی و RH

• قند خون ناشتا

• عملکرد کلیه و کبد

• بررسی کم‌خونی و تیروئید

• بررسی عفونت‌ها: HIV، هپاتیت B و C، توکسوپلاسموز، سرخجه، سفلیس

۳. مکمل‌های ضروری

• اسید فولیک: برای پیشگیری از نقایص مغزی و نخاعی جنین

• ویتامین D و آهن در صورت نیاز

• توصیه به تغذیه سالم و پرهیز از غذاهای ممنوعه

۴. اجتناب از موارد خطرناک

• داروهای بدون تجویز پزشک

• دخانیات، الکل، کافئین زیاد

• استرس شدید و کار سنگین

۵. سونوگرافی NT (هفته ۱۱ تا ۱۳)

برای بررسی احتمال سندرم داون و دیگر ناهنجاری‌های کروموزومی

سه‌ماهه دوم بارداری (هفته ۱۴ تا ۲۷)

سه‌ماهه دوم، برای بسیاری از مادران، راحت‌ترین و دل‌نشین‌ترین بخش بارداری محسوب می‌شود. تهوع و خستگی سه‌ماهه اول معمولاً فروکش کرده و مادر حالا بیشتر با واقعیت بارداری خود ارتباط برقرار می‌کند. با این حال، بررسی‌های پزشکی مهمی در این بازه انجام می‌شود تا رشد جنین و سلامت مادر به‌درستی پایش شود.

۱. غربالگری سه‌ماهه دوم (آزمایش کواد مارکر)

آزمایش کواد مارکر معمولاً بین هفته‌های ۱۵ تا ۱۸ بارداری انجام می‌شود. این تست، با بررسی چهار ماده شیمیایی در خون مادر، احتمال وجود برخی ناهنجاری‌های ژنتیکی را بررسی می‌کند؛ از جمله:

• سندرم داون

• نقص لوله عصبی (NTD)

• تریزومی ۱۸

اگر نتایج این تست مشکوک باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند آمنیوسنتز یا سونوگرافی تخصصی را پیشنهاد دهد.

۲. سونوگرافی آنومالی (Detailed Anomaly Scan)

در هفته‌های ۱۸ تا ۲۲، یکی از مهم‌ترین سونوگرافی‌های دوران بارداری انجام می‌شود که به آن سونوگرافی آنومالی می‌گویند. این بررسی، با دقت تمام ارگان‌های داخلی و اسکلت‌بندی جنین را بررسی می‌کند و ناهنجاری‌های احتمالی را شناسایی می‌کند.
در این سونوگرافی، موارد زیر بررسی می‌شود:

• شکل و ساختار مغز و جمجمه

• قلب و عروق اصلی

• ستون فقرات، کلیه‌ها، معده و مثانه

• دست‌ها، پاها و تعداد انگشتان

• جایگاه جفت و میزان مایع آمنیوتیک

این سونوگرافی، فرصتی ارزشمند برای والدین است تا اولین نگاه واقعی به جنین خود داشته باشند.

۳. پایش منظم فشار خون و وزن

در این مرحله، پزشک در هر ویزیت، فشار خون و وزن مادر را کنترل می‌کند. افزایش ناگهانی وزن یا فشار بالا می‌تواند نشانه‌ای از مشکلاتی مانند:

• پره‌اکلامپسی (مسمومیت بارداری)

• احتباس مایعات شدید
  باشد که نیاز به مداخله سریع دارد.

افزایش وزن طبیعی در سه‌ماهه دوم حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم است، اما بسته به شرایط بدن مادر، ممکن است متفاوت باشد.

۴. تست قند خون (GCT یا Glucose Challenge Test)

بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸، تست تحمل گلوکز انجام می‌شود تا احتمال ابتلا به دیابت بارداری بررسی شود. در این تست:

• مادر باید یک محلول شیرین خاص بنوشد

• یک ساعت بعد، قند خونش اندازه‌گیری می‌شود

اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، تست تحمل گلوکز ۳ ساعته (OGTT) برای تشخیص قطعی انجام می‌شود. تشخیص به‌موقع دیابت بارداری بسیار مهم است، چرا که می‌تواند از مشکلاتی مانند افزایش بیش از حد وزن جنین، زایمان دشوار، یا افت قند نوزاد پس از تولد جلوگیری کند.

۵. احساس حرکات جنین

یکی از شیرین‌ترین لحظه‌های بارداری، حس کردن اولین حرکت‌های جنین است! این اتفاق معمولاً بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ برای بارداری اول و حتی زودتر برای مادران با بارداری دوم به بعد رخ می‌دهد.
احساس حرکات جنین مثل قل‌قل یا پر زدن در شکم است و با گذر زمان، این حرکات قوی‌تر و منظم‌تر می‌شوند.

از نیمه دوم سه‌ماهه دوم به بعد، مادر باید روزانه حرکات جنین را دنبال کند و در صورت کاهش یا توقف قابل توجه حرکات، بلافاصله با پزشک مشورت کند.

سه‌ماهه سوم بارداری (هفته ۲۸ تا زایمان)

با ورود به سه‌ماهه سوم، مادر هر روز بیشتر به لحظه تولد نوزادش نزدیک‌تر می‌شود. این دوره، سرشار از شور و هیجان، اما همراه با تغییرات جسمی و روانی گسترده‌ای‌ست که نیاز به مراقبت‌های منظم و هدفمند دارد. تمرکز اصلی در این مرحله، آمادگی برای زایمان، پایش سلامت جنین و جلوگیری از عوارض احتمالی است.

۱. ویزیت‌های منظم پزشکی

در این بازه، فواصل مراجعه به پزشک یا ماما کمتر می‌شود.

• از هفته ۲۸ تا ۳۶: معمولاً هر دو هفته یک‌بار

• از هفته ۳۶ تا زمان زایمان: هر هفته یک‌بار

در هر جلسه، موارد زیر بررسی می‌شود:

• فشار خون، وزن و تورم اندام‌ها

• وضعیت و طول دهانه رحم (برای بررسی آمادگی برای زایمان)

• موقعیت جنین (سر به پایین یا نشسته)

• ضربان قلب جنین و رشد شکم مادر (میزان مایع آمنیوتیک، رشد جفت و…)

این بررسی‌های منظم، کمک می‌کنند هرگونه هشدار زودتر شناسایی و کنترل شود.

2. تزریق واکسن کزاز (Tdap)

یکی از موارد مهم سه‌ماهه سوم، تزریق واکسن کزاز، دیفتری و سیاه‌سرفه (Tdap) است که معمولاً بین هفته‌های ۲۷ تا ۳۶ انجام می‌شود.
این واکسن، از مادر به نوزاد منتقل شده و سیستم ایمنی نوزاد را در برابر بیماری‌های خطرناک، به‌ویژه سیاه‌سرفه، محافظت می‌کند.

💡 نکته: حتی اگر مادر در بارداری قبلی این واکسن را دریافت کرده باشد، باید در هر بارداری مجدداً تزریق انجام شود.

3. بررسی موقعیت جنین

یکی از نگرانی‌های طبیعی در اواخر بارداری، وضعیت قرارگیری جنین در رحم است. در سونوگرافی‌های نهایی (معمولاً در هفته‌های ۳۶ تا ۳۸)، پزشک بررسی می‌کند که:

• آیا سر جنین رو به پایین قرار گرفته؟

• یا هنوز در وضعیت بریچ (نشسته) یا عرضی است؟

اگر جنین در وضعیت نامطلوبی قرار داشته باشد، پزشک ممکن است روش‌هایی برای چرخش جنین (مانند اکسترنال ورژن) یا برنامه‌ریزی برای زایمان سزارین را مطرح کند.

4. کنترل علائم هشدار

در این دوره، مادر باید نسبت به برخی علائم بسیار هوشیار باشد، چرا که می‌توانند نشان‌دهنده وضعیت‌های اورژانسی باشند:

🔸 افزایش شدید فشار خون: می‌تواند نشانه‌ای از پره‌اکلامپسی باشد.
🔸 تورم شدید دست‌ها، صورت یا اطراف چشم‌ها: ممکن است هشدار پره‌اکلامپسی یا احتباس مایع غیرعادی باشد.
🔸 خونریزی واژینال یا نشت مایع شفاف: نشانه‌ای از پارگی زودرس کیسه آب یا شروع زایمان.
🔸 کاهش قابل توجه حرکات جنین: باید جدی گرفته شود و فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

✅ اگر مادر هر یک از این علائم را تجربه کرد، باید بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرد یا به مرکز درمانی مراجعه کند.

5. برنامه‌ریزی برای زایمان

در ماه آخر، زمان آن رسیده تا همه چیز برای لحظه تولد آماده باشد:

👶 انتخاب نوع زایمان

• برخی مادران شرایط خوبی برای زایمان طبیعی دارند

• برخی دیگر ممکن است به‌دلایل پزشکی نیاز به زایمان سزارین داشته باشند
  پزشک با توجه به معاینات، نظر تخصصی خود را اعلام می‌کند و مادر تصمیم نهایی را می‌گیرد.

🎒 بستن کیف بیمارستان
از هفته ۳۶ به بعد، بهتر است کیف بیمارستان مادر آماده باشد و مواردی مانند لباس نوزاد، وسایل شخصی، مدارک پزشکی و لباس راحتی برای مادر در آن قرار گیرد.

📞 هماهنگی با پزشک و بیمارستان
اطلاع از روند پذیرش، داشتن شماره تماس شبانه‌روزی پزشک، و آگاهی از نشانه‌های شروع زایمان، آرامش خاطر بیشتری برای مادر ایجاد می‌کند.

چک‌لیست تغذیه‌ای در دوران بارداری

نکات مهم درباره سلامت روان مادر باردار

• خواب کافی و منظم

• صحبت با همسر و دریافت حمایت عاطفی

• ورزش سبک مثل پیاده‌روی یا یوگا

• اگر احساس افسردگی یا اضطراب شدید دارید، با پزشک مشورت کنید

وسایل ضروری برای هفته‌های آخر بارداری

• مدارک شناسایی و دفترچه بیمه

• لباس راحتی برای مادر و نوزاد

• پوشک، پتو، شیر خشک در صورت نیاز

• لوازم بهداشتی و شخصی

• همراهی همسر یا شخص مورد اعتماد

نتیجه‌گیری

دوران بارداری، سفر بزرگی است که با برنامه‌ریزی دقیق، مراقبت اصولی و آگاهی می‌توان آن را به تجربه‌ای امن و لذت‌بخش تبدیل کرد. چک‌لیستی که خواندید، نقشه راهی است برای همه مادرانی که سلامت خود و فرزندشان برایشان اولویت دارد.

همراهی دکتر نسیم سرمست در دوران بارداری شما

دکتر نسیم سرمست، پزشک متخصص زنان، زایمان و زیبایی، با تجربه‌ای ارزشمند در مراقبت‌های دوران بارداری، از اولین ویزیت تا لحظه زایمان در کنار شماست. اگر به دنبال مشاوره‌ای مطمئن و تخصصی برای یک بارداری سالم هستید، همین حالا نوبت مشاوره خود را رزرو کنید