بارداری دورهای پر از تغییرات فیزیولوژیکی و هورمونی است که میتواند بر عملکرد سیستمهای مختلف بدن تأثیر بگذارد. یکی از سیستمهایی که تحت تأثیر قرار میگیرد، دستگاه ادراری است. در این دوران، افزایش سطح پروژسترون باعث کاهش تون عضلات حالب و مثانه میشود، که میتواند منجر به برگشت ادرار به کلیهها و افزایش خطر عفونت شود.
عفونت کلیه در بارداری (پیلونفریت) چیست ؟
عفونت کلیه در بارداری (پیلونفریت) یکی از جدیترین عفونتهای دستگاه ادراری است که معمولاً در نتیجه گسترش باکتریها از مثانه به سمت کلیهها ایجاد میشود. این وضعیت در دوران بارداری شایعتر است، زیرا تغییرات هورمونی مانند افزایش سطح پروژسترون و بزرگ شدن رحم میتواند باعث کندی جریان ادرار و برگشت آن به کلیهها شود، که محیطی مناسب برای رشد باکتریها فراهم میکند. در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، پیلونفریت ممکن است به عفونت سیستمیک، زایمان زودرس یا آسیب کلیوی منجر شود و نیاز به درمان فوری و مراقبتهای پزشکی دارد. از این رو توصیه میشود چکلیست کامل مراقبتهای دوران بارداری از خانم دکتر نسیم سرمست حتما مشاهده و رعایت شود.
علل و عوامل خطر عفونت کلیه در بارداری
عفونت کلیه در بارداری معمولاً ناشی از باکتریهایی مانند اشرشیا کلی (E. coli) است که از طریق مجرای ادرار به کلیهها میرسند. عوامل زیر میتوانند خطر ابتلا به این عفونت را افزایش دهند:
باکتریوری بدون علامت
این وضعیت به معنای حضور باکتری در ادرار بدون بروز علائم معمول عفونت ادراری مانند سوزش ادرار، تکرر ادرار یا درد پهلو است. در دوران بارداری، این حالت اهمیت زیادی دارد، زیرا سیستم ایمنی و آناتومی بدن تغییر کرده و احتمال پیشرفت عفونت به سمت کلیهها (پیلونفریت) بیشتر است. اگر باکتریوری بدون علامت در دوران بارداری شناسایی و درمان نشود، ممکن است منجر به عوارضی مانند:
- زایمان زودرس
- وزن کم نوزاد هنگام تولد
- عفونت کلیه در مادر
به همین دلیل غربالگری و آزمایش ادرار در اوایل بارداری توصیه میشود.
تغییرات فیزیولوژیکی بارداری
در دوران بارداری، هورمون پروژسترون به میزان زیادی افزایش مییابد. این هورمون باعث شل شدن عضلات صاف دستگاه ادراری میشود، از جمله عضلات حالب (مجرای اتصال کلیه به مثانه) و مثانه. این شل شدن باعث کند شدن جریان ادرار و افزایش احتمال برگشت ادرار به سمت کلیهها (رفلاکس وزیکواورترال) میشود. از سوی دیگر، بزرگ شدن رحم نیز ممکن است فشار مکانیکی به حالبها وارد کرده و جریان ادرار را مختل کند. این عوامل در مجموع:
- تخلیه ناقص ادرار
- تجمع ادرار
- فراهم شدن محیط مساعد برای رشد باکتریها
را به همراه دارند و میتوانند باعث افزایش خطر عفونتهای ادراری و در برخی موارد نیاز به درمان عدم کنترل ادرار (بیاختیاری ادرار) شوند.
سابقه عفونتهای ادراری
زنانی که در گذشته دچار عفونتهای مکرر یا شدید ادراری بودهاند، مستعدتر هستند که در دوران بارداری نیز دچار عفونت شوند. این احتمال به دلایل مختلفی افزایش مییابد:
- احتمال باقی ماندن باکتریها در دستگاه ادراری
- وجود تغییرات ساختاری یا عملکردی مزمن
- ضعف دفاعهای ایمنی مخاط ادراری
این گروه از زنان معمولاً تحت پایش دقیقتری قرار میگیرند و ممکن است نیاز به درمان پیشگیرانه یا بررسیهای بیشتر داشته باشند.
وجود سنگ کلیه یا ناهنجاریهای ساختاری در دستگاه ادراری
وجود سنگ کلیه یا اختلالات مادرزادی یا اکتسابی در دستگاه ادراری (مانند تنگی حالب، کیست کلیه، مثانه نوروژنیک و …) باعث ایجاد موانعی در جریان طبیعی ادرار میشود. این موانع منجر به:
- تجمع ادرار
- توقف نسبی یا کامل جریان
- افزایش خطر رشد باکتری و بروز عفونت
میگردند. در دوران بارداری، به دلیل تغییرات هورمونی و مکانیکی، این مشکلات میتوانند تشدید شده و به ایجاد عفونتهای پیچیده یا شدید کلیوی بیانجامند که درمان آنها دشوارتر و نیازمند اقدامات تخصصیتر است.
علائم عفونت کلیه در بارداری
علائم عفونت کلیه در بارداری ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تب بالا: تب بالا یکی از نشانههای شایع عفونت کلیه در بارداری است .افزایش دمای بدن نشاندهنده پاسخ سیستم ایمنی به عفونت باکتریایی است. در صورت تداوم تب، خطر گسترش عفونت به خون یا زایمان زودرس افزایش مییابد.
- درد در ناحیه کمر یا پهلو: درد پهلو یا کمر معمولاً در سمت کلیه مبتلا احساس میشود .این درد میتواند تیز، مبهم یا ضرباندار باشد و گاهی با حرکت تشدید میشود. وجود این علامت نشانهای مهم از درگیری کلیه در عفونت است.
- تهوع و استفراغ:عفونت کلیه ممکن است با علائمی گوارشی مانند تهوع و استفراغ همراه باشد .این علائم معمولاً با تب و درد پهلو همزمان هستند .شدت تهوع ممکن است باعث کمآبی بدن و نیاز به بستری شود.
- تکرر ادرار یا احساس سوزش هنگام ادرار: این نشانهها معمولاً به دلیل تحریک مخاط مثانه و مجرای ادراری ایجاد میشوند .ممکن است مادر احساس کند باید مکرراً به دستشویی برود اما هر بار مقدار کمی ادرار خارج شود.
احساس سوزش هنگام ادرار میتواند آزاردهنده و نشانه اولیه عفونت باشد. - ادرار کدر یا بدبو: ادرار در حالت عفونت ممکن است ظاهر غیرشفاف و بوی نامطبوع پیدا کند. کدر بودن ادرار معمولاً به دلیل حضور گلبولهای سفید، باکتری یا چرک است .در صورت مشاهده چنین تغییراتی باید سریعاً آزمایش ادرار انجام شود.
- لرز: لرز شدید اغلب همراه با تب بالا بروز میکند و نشانه جدی بودن عفونت است .احساس سرما و لرز ممکن است حتی در محیط گرم نیز رخ دهد .این علامت میتواند نشانه ورود باکتری به جریان خون (سپسیس) باشد.
درمان خانگی عفونت ادراری در بارداری (درمان طبیعی عفونت ادراری در بارداری)
درمان خانگی عفونت ادراری در بارداری تنها در مراحل ابتدایی و با مشورت پزشک میتواند بهعنوان درمان کمکی مؤثر باشد، اما هرگز نباید جایگزین درمان دارویی شود. نوشیدن فراوان آب برای شستوشوی دستگاه ادراری، مصرف آب کرنبری بدون قند (در صورت تأیید پزشک)، رعایت بهداشت ناحیه تناسلی و تخلیه منظم مثانه میتواند به کاهش رشد باکتریها کمک کند. همچنین پرهیز از نگهداشتن ادرار و استفاده از لباس زیر نخی و گشاد، محیطی خشک و تمیز فراهم میکند که مانع رشد میکروبها میشود؛ با این حال، اگر علائم ادامه یابد یا تشدید شود، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
راه های پیشگیری عفونت ادراری بارداری
پیشگیری از عفونت ادراری در دوران بارداری نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد و با رعایت برخی نکات ساده میتوان احتمال بروز این مشکل را تا حد زیادی کاهش داد. نوشیدن مایعات فراوان به دفع باکتریها کمک میکند و تخلیه منظم مثانه، بهویژه قبل و بعد از رابطه جنسی، از راههای مؤثر دیگر است. رعایت بهداشت ناحیه تناسلی، پوشیدن لباس زیر نخی و اجتناب از استفاده از شویندههای معطر نیز از جمله توصیههای مهم هستند. همچنین بهتر است مادران باردار از نشستن طولانیمدت یا نگهداشتن ادرار خودداری کنند. در جدول زیر مهمترین اقدامات پیشگیرانه برای کاهش احتمال عفونت ادراری در بارداری آورده شده است:
| اقدام پیشگیرانه | توضیح |
| نوشیدن آب کافی | حداقل ۸ لیوان آب در روز برای شستوشوی مجاری ادراری |
| تخلیه منظم مثانه | جلوگیری از تجمع ادرار که باعث رشد باکتری میشود |
| بهداشت مناسب ناحیه تناسلی | شستوشوی منظم با آب و صابون ملایم، خشک کردن از جلو به عقب |
| اجتناب از لباسهای تنگ و پلاستیکی | استفاده از لباس زیر نخی و قابل تنفس برای کاهش رطوبت |
| ادرار کردن پس از نزدیکی | کمک به خروج باکتریهای احتمالی از مجاری ادراری |
| پرهیز از شویندههای معطر یا اسپریهای بهداشتی | این محصولات میتوانند تعادل فلور طبیعی واژن را بر هم بزنند |
تشخیص عفونت کلیه
برای تشخیص عفونت کلیه در بارداری، پزشک ممکن است از آزمایشهای زیر استفاده کند:
آزمایش ادرار
این آزمایش اولیهترین روش تشخیص عفونتهای ادراری در دوران بارداری است. در آن بهدنبال وجود گلبولهای سفید (نشانه التهاب)، نیتریتها (نشانه حضور باکتری)، خون یا پروتئین در ادرار میگردند. نتیجه این آزمایش میتواند نشاندهنده شروع یا شدت عفونت باشد.
کشت ادرار
کشت ادرار برای شناسایی دقیق نوع باکتری عامل عفونت انجام میشود. همچنین با تعیین الگوی حساسیت باکتری به آنتیبیوتیکها، امکان انتخاب بهترین دارو فراهم میشود. این تست برای جلوگیری از تجویز آنتیبیوتیکهای غیرضروری یا ناکارآمد ضروری است.
آزمایش خون
آزمایش خون میتواند شواهدی از گسترش عفونت به بدن (عفونت سیستمیک) را نشان دهد. افزایش گلبولهای سفید، CRP یا ESR از جمله شاخصهای مهم در این بررسی هستند. در موارد شدید، آزمایش خون به تشخیص خطر سپسیس نیز کمک میکند.
تصویربرداری
در برخی موارد خاص، پزشک ممکن است سونوگرافی کلیهها و مجاری ادراری را تجویز کند. این روش برای بررسی وجود سنگ کلیه، انسداد مجاری یا آبسههای احتمالی کاربرد دارد. سونوگرافی در دوران بارداری ایمن است و بدون تابش اشعه انجام میشود.
عوارض و خطرات عفونت کلیه برای جنین و بارداری
عفونت کلیه در دوران بارداری میتواند عوارض جدی و گاه خطرناکی برای جنین و مادر بههمراه داشته باشد، بهویژه اگر بهموقع تشخیص داده نشده یا درمان نشود.در زیر تمام موارد بررسی شده است.
- زایمان زودرس: التهاب ناشی از عفونت میتواند باعث تحریک رحم و شروع انقباضات زودهنگام شود. برای پیشگیری بهتر و کاهش خطرات، انجام تست پاپ اسمیر و مراقبتهای دورهای از سلامت زنان توصیه میشود.
- پارگی زودهنگام کیسه آب: عفونت ممکن است منجر به ضعف غشای کیسه آب و پارگی زودرس آن شود که خطر زایمان زودرس و عفونت جنینی را افزایش میدهد.
- کاهش رشد جنین و وزن کم هنگام تولد: عفونت کلیه میتواند با کاهش خونرسانی مناسب به جفت، رشد داخل رحمی جنین را مختل کند.
- سپسیس (عفونت خونی): در موارد شدید، باکتریها وارد خون شده و باعث عفونت سیستمیک میشوند که تهدیدکننده جان مادر و جنین است.
- افزایش فشار خون بارداری: التهاب کلیوی میتواند با افزایش فشار خون و بروز پرهاکلامپسی همراه باشد.
- نارسایی کلیه: در موارد درماننشده، عملکرد کلیهها ممکن است بهصورت موقت یا دائم آسیب ببیند.
- نیاز به بستری در بیمارستان: بسیاری از موارد عفونت کلیه در بارداری نیاز به بستری، تجویز آنتیبیوتیک وریدی و نظارت دقیق دارند.
- افزایش احتمال عفونتهای مجدد: ابتلا به یک عفونت کلیه در بارداری، احتمال بازگشت آن یا بروز عفونتهای ادراری دیگر را در طول بارداری افزایش میدهد.
تفسیر آزمایش عفونت ادراری در بارداری
تفسیر آزمایش عفونت ادراری در بارداری نقش مهمی در تشخیص بهموقع و دقیق این عارضه دارد. آزمایش ادرار معمولاً شامل بررسی مواردی مانند وجود گلبولهای سفید (WBC) که نشاندهنده التهاب است، وجود باکتریها، و نیتریت مثبت (که به معنی وجود باکتریهایی است که نیتریت تولید میکنند، مانند اشریشیا کلی) میشود. در کنار آن، کشت ادرار برای شناسایی دقیق نوع باکتری و بررسی مقاومت آنتیبیوتیکی آن انجام میشود، که پزشک با توجه به نتایج، درمان مناسب و ایمن در دوران بارداری را انتخاب میکند. تفسیر درست این آزمایشات توسط پزشک متخصص، مانند خانم دکتر نسیم سرمست، از بروز عوارض جدی پیشگیری میکند.
درمان عفونت کلیه در بارداری
درمان عفونت کلیه در بارداری باید سریع، مؤثر و با رعایت کامل نکات ایمنی برای سلامت مادر و جنین انجام شود تا از بروز عوارضی مانند زایمان زودرس، پارگی زودرس کیسه آب یا وزن کم نوزاد هنگام تولد جلوگیری گردد. پزشک معمولاً آنتیبیوتیکهایی را تجویز میکند که نهتنها مؤثر در درمان باکتریها باشند، بلکه برای دوران بارداری نیز بیخطر محسوب شوند؛ از جمله رایجترین گزینهها میتوان به سفالکسین، آموکسیسیلین و نیتروفورانتوئین اشاره کرد. در صورتی که عفونت شدید باشد یا با علائمی مانند تب بالا، تهوع، کاهش سطح هوشیاری یا علائم عفونت سیستمیک همراه باشد، معمولاً نیاز به بستری در بیمارستان وجود دارد تا درمان با آنتیبیوتیکهای تزریقی (مانند سفوتاکسیم یا سفتریاکسون) بهصورت وریدی انجام شود و وضعیت مادر و جنین تحت مراقبت دقیق قرار گیرد. در طول درمان، پیگیریهای مکرر با آزمایش ادرار و در صورت نیاز تصویربرداری از کلیهها نیز ممکن است ضروری باشد.
پیشگیری از عفونت کلیه
برای کاهش خطر ابتلا به عفونت کلیه در بارداری، میتوان اقدامات زیر را انجام داد:
- نوشیدن مایعات کافی برای حفظ جریان ادرار.
- تخلیه مثانه بهطور منظم و کامل.
- رعایت بهداشت شخصی، بهویژه در ناحیه تناسلی.
- پرهیز از استفاده از اسپرمکشها یا دوشهای واژینال که میتوانند تعادل باکتریایی را مختل کنند.
- مراجعه منظم به پزشک برای بررسیهای پیشگیرانه.
نقش دکتر نسیم سرمست در مراقبت از سلامت زنان باردار
خانم دکتر نسیم سرمست، با تخصص در زمینه زنان و زایمان، تأکید ویژهای بر اهمیت پیشگیری و درمان بهموقع عفونتهای ادراری در بارداری دارند. ایشان با بهرهگیری از روشهای مدرن و دانش بهروز، به مادران باردار کمک میکنند تا دوران بارداری سالم و بدون عارضهای را تجربه کنند.
سوالات متدوال
- برای درمان عفونت کلیه در بارداری چی بخوریم؟
در زمان ابتلا به عفونت کلیه در بارداری، اولویت اصلی درمان دارویی است، اما رژیم غذایی مناسب نیز نقش حمایتی دارد. نوشیدن زیاد مایعات بهویژه آب به دفع سموم و کاهش فشار بر کلیهها کمک میکند. مصرف مواد غذایی ضدالتهابی مانند میوهها، سبزیجات تازه و غذاهای سبک توصیه میشود و باید از مصرف نمک زیاد، غذاهای چرب و محرک پرهیز کرد. - آنتیبیوتیک برای درمان عفونت کلیه مناسبه؟
بله، آنتیبیوتیک درمان اصلی برای عفونت کلیه در بارداری است. در این موارد، پزشک معمولاً آنتیبیوتیکهایی مانند سفالکسین، نیتروفورانتوئین یا در موارد شدیدتر درمان تزریقی مانند سفتریاکسون را تجویز میکند. درمان باید در اسرع وقت آغاز شود تا از آسیب به کلیه و بروز عوارض برای مادر و جنین جلوگیری شود. - آیا عفونت کلیه در بارداری خطرناک است؟
بله، عفونت کلیه در بارداری از عفونتهای جدی به شمار میرود و میتواند باعث تب بالا، عفونت خونی، زایمان زودرس و حتی بستری شدن مادر شود. عدم درمان یا درمان ناقص آن میتواند سلامت جنین را نیز تهدید کند. تشخیص زودهنگام و درمان سریع از عوارض جدی پیشگیری میکند. - سفیکسیم در بارداری برای عفونت کلیه خوب است؟
سفیکسیم یکی از آنتیبیوتیکهای نسل سوم سفالوسپورین است که در برخی موارد عفونت کلیه در بارداری ممکن است مورد استفاده قرار گیرد. این دارو نسبتاً ایمن در دوران بارداری است، ولی باید تنها با تجویز پزشک مصرف شود. در موارد شدید، داروهای قویتر یا تزریقی ممکن است توصیه شوند. - عفونت کلیه در بارداری برای جنین خطر دارد؟
بله، عفونت کلیه در دوران بارداری میتواند با خطراتی مانند زایمان زودرس، وزن پایین هنگام تولد، یا حتی مشکلات رشد جنین همراه باشد. همچنین تب بالا و التهاب سیستمیک ناشی از عفونت کلیه میتواند سلامت عمومی مادر را تهدید کند. درمان سریع و مؤثر اهمیت حیاتی برای پیشگیری از این عوارض دارد.
نتیجهگیری
عفونت کلیه در بارداری یک وضعیت جدی است که نیاز به توجه و مراقبت ویژه دارد. با رعایت بهداشت، مراجعه منظم به پزشک و پیروی از توصیههای تخصصی، میتوان خطر این عفونت را کاهش داد و از عوارض آن پیشگیری کرد. خانم دکتر نسیم سرمست با تجربه و تخصص خود، همراه مطمئنی برای زنان باردار در این مسیر هستند.
