ترومیوز وریدی در بارداری چیست؟

 ترومبوز وریدی به تشکیل لخته خون در وریدها، به‌ویژه وریدهای عمقی پاها، گفته می‌شود. در دوران بارداری، تغییرات فیزیولوژیکی مانند افزایش سطح هورمون‌ها، کاهش تحرک و فشار رحم بر روی وریدهای لگنی می‌تواند خطر بروز ترومبوز را افزایش دهد. این لخته‌ها ممکن است به ریه منتقل شده و باعث آمبولی ریه شوند که یک وضعیت اورژانسی است.

علل ترومبوز وریدی در بارداری

در دوران بارداری، بدن برای جلوگیری از خونریزی در زمان زایمان، تمایل بیشتری به لخته شدن خون دارد. این وضعیت، همراه با کاهش جریان خون در وریدها به دلیل فشار رحم بر روی وریدهای لگنی و کاهش تحرک، می‌تواند منجر به تشکیل لخته شود. عوامل دیگری مانند سابقه ترومبوز، چاقی، سن بالای 35 سال و زایمان سزارین نیز می‌توانند خطر را افزایش دهند.

علائم ترومبوز وریدی در بارداری

• درد و تورم در یک پا: اغلب در ساق یا ران، که ممکن است با لمس گرم و حساس باشد.
• قرمزی یا تغییر رنگ پوست: در ناحیه‌ای که لخته وجود دارد.
• حساسیت یا درد هنگام لمس: در محل لخته.
• تب خفیف: در برخی موارد.

در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

ترومبوز ورید عمقی (DTV) چقدر شایع است؟

ترومبوز ورید عمقی (DVT) یکی از عوارض نسبتاً شایع در دوران بارداری و پس از زایمان است. به‌طور کلی، خطر ابتلا به DVT در دوران بارداری حدود ۵ تا ۱۰ برابر بیشتر از زنان غیرباردار در سنین مشابه است. این خطر در سه‌ماهه سوم بارداری و به‌ویژه در شش هفته اول پس از زایمان (دوران نفاس) به اوج خود می‌رسد. تخمین زده می‌شود که از هر ۱۰۰۰ زن باردار، تقریباً ۱ تا ۲ نفر ممکن است به DVT مبتلا شوند. با این حال، شیوع دقیق آن می‌تواند بسته به عوامل خطر فردی مانند سابقه خانوادگی، چاقی، بی‌تحرکی، یا بارداری‌های چندقلویی متفاوت باشد. آگاهی از این خطر و پیگیری منظم پزشکی، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و تشخیص زودهنگام این بیماری ایفا کند.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به ترومبوز ورید عمقی (DTV) قرار دارند؟

افرادی که بیشتر در معرض خطر ابتلا به ترومبوز ورید عمقی (DVT) قرار دارند، معمولاً دارای یک یا چند عامل خطرساز هستند که جریان طبیعی خون را مختل می‌کند یا تمایل به لخته شدن خون را افزایش می‌دهد. زنان باردار، به‌ویژه در سه‌ماهه سوم و دوران پس از زایمان، به دلیل تغییرات هورمونی و فشار رحم بر وریدهای لگنی، بیشتر در معرض این خطر هستند. همچنین، کسانی که سابقه شخصی یا خانوادگی لخته خون دارند، افراد مبتلا به چاقی، کسانی که برای مدت طولانی بی‌تحرک هستند (مانند بستری‌شدگان یا مسافران سفرهای طولانی)، افراد بالای ۳۵ سال، سیگاری‌ها، و زنانی که از روش‌های هورمونی مانند قرص‌های ضدبارداری یا درمان‌های جایگزینی هورمونی استفاده می‌کنند، در گروه‌های پرخطر قرار می‌گیرند. همچنین جراحی‌های بزرگ، به‌ویژه جراحی لگن یا زایمان سزارین، خطر را افزایش می‌دهد. شناخت این عوامل برای پیشگیری و مراقبت‌های پزشکی هدفمند ضروری است.

تشخیص ترومبوز وریدی در بارداری

تشخیص ترومبوز وریدی در بارداری یکی از مراحل حیاتی در مدیریت ایمن این عارضه است، زیرا هم سلامت مادر و هم سلامت جنین را می‌تواند تهدید کند. معمولاً اولین گام در ارزیابی بالینی، بررسی علائم بالینی مانند درد، تورم، گرمی و حساسیت در یک اندام (معمولاً پاها) است. پس از ارزیابی اولیه، روش استاندارد و غیرتهاجمی برای تأیید تشخیص، سونوگرافی داپلر دوبعدی از عروق عمقی است که جریان خون را در وریدها بررسی می‌کند و انسداد احتمالی را مشخص می‌نماید.

در مواردی که علائم به سمت آمبولی ریه (PE) اشاره دارند، مانند تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، تپش قلب یا افت اشباع اکسیژن، نیاز به بررسی‌های بیشتر وجود دارد. در چنین مواردی، بسته به شرایط مادر و جنین، ممکن است سی‌تی‌اسکن آنژیوگرافی ریه (CTPA) یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) با توجه به حداقل رساندن تابش برای جنین، مورد استفاده قرار گیرد. MRI به‌ویژه زمانی ترجیح داده می‌شود که تصویربرداری ناحیه لگن در زنان باردار نیاز باشد یا وقتی استفاده از اشعه ایکس باید محدود گردد.

از نظر آزمایشگاهی، آزمایش D-dimer که در جمعیت عمومی به‌طور گسترده برای رد ترومبوز به‌کار می‌رود، در دوران بارداری قابل اعتماد نیست، زیرا سطح D-dimer به طور طبیعی با پیشرفت بارداری افزایش می‌یابد، حتی بدون وجود لخته خونی. بنابراین، در تفسیر این تست در بارداری باید با احتیاط برخورد شود و نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد.

در مجموع، انتخاب روش‌های تصویربرداری و تفسیر نتایج آزمایشگاهی در بارداری باید با توجه به شرایط فیزیولوژیک خاص این دوران و با همکاری پزشکان متخصص زنان، داخلی و رادیولوژی انجام شود تا تشخیص دقیق و درمان ایمن برای مادر و جنین فراهم گردد.

آماده شدن برای مراجعه به پزشک

آمادگی برای مراجعه به پزشک در صورت مشکوک بودن به ترومبوز وریدی در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. پیش از ویزیت، بهتر است علائم خود مانند محل درد، شدت تورم، مدت زمان بروز علائم و هرگونه سابقه مشابه در گذشته را یادداشت کنید. همچنین اطلاعاتی درباره داروهای مصرفی، سابقه خانوادگی بیماری‌های عروقی یا مشکلات انعقادی و شرایط خاص بارداری (مانند بارداری دوقلو یا سزارین برنامه‌ریزی‌شده) را در اختیار پزشک قرار دهید. همراه داشتن دفترچه بیمه، نتایج آزمایش‌های قبلی و لیستی از سوالاتی که در ذهن دارید، می‌تواند روند ویزیت را مؤثرتر و دقیق‌تر کند.

ترومبوز ورید عمقی (DTV) چگونه بر کودک شما تاثیر می گذارد؟

ترومبوز ورید عمقی (DVT) در دوران بارداری، اگر به‌موقع تشخیص داده نشده و درمان نشود، می‌تواند با پیامدهای جدی برای جنین همراه باشد. لخته‌های خون می‌توانند منجر به کاهش جریان خون و اکسیژن‌رسانی به اندام‌های حیاتی مادر شوند و در موارد شدید، با ایجاد آمبولی ریه، جان مادر و در نتیجه سلامت جنین را تهدید کنند. همچنین، برخی درمان‌های ترومبوز در دوران بارداری نیازمند مصرف داروهای خاصی هستند که اگر به‌درستی انتخاب نشوند، ممکن است بر رشد جنین تأثیرگذار باشند. علاوه‌بر‌این، بستری‌شدن مادر و محدود شدن فعالیت‌هایش می‌تواند بر کیفیت زندگی و سلامت روانی او اثر گذاشته و از طریق استرس یا زایمان زودرس، سلامت جنین را تحت‌تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، مراقبت دقیق و درمان مناسب ترومبوز در دوران بارداری، نه‌تنها برای حفظ سلامت مادر بلکه برای رشد سالم و ایمن کودک نیز حیاتی است.

چه عواملی ترمبوز وریدی بارداری را تشدید می‌کند؟

عوامل متعددی می‌توانند خطر ترومبوز وریدی در دوران بارداری را تشدید کنند و احتمال تشکیل لخته خون را افزایش دهند. این عوامل معمولاً با تغییرات فیزیولوژیک بارداری و شرایط زمینه‌ای مادر مرتبط هستند. موارد زیر از جمله عوامل مهم تشدیدکننده به شمار می‌روند:

• بی‌تحرکی طولانی‌مدت: استراحت مطلق، بستری شدن یا سفرهای طولانی‌مدت باعث کند شدن جریان خون در پاها می‌شود. حتی پس از برخی جراحی‌ها مانند لابیاپلاستی، بی‌تحرکی می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
• چاقی: اضافه‌وزن فشار بیشتری به عروق وارد کرده و خطر لخته شدن را بالا می‌برد.
• سن بالای مادر (بیش از ۳۵ سال): با افزایش سن، خطر ابتلا به مشکلات عروقی بیشتر می‌شود.
• سابقه خانوادگی یا فردی ترومبوز: وجود سابقه قبلی، استعداد بدن به لخته شدن را افزایش می‌دهد.
• زایمان سزارین یا بارداری‌های چندقلویی: این شرایط به‌دلیل فشار بیشتر بر عروق و محدودیت حرکت، خطر ترومبوز را افزایش می‌دهند.
  شناسایی و کنترل این عوامل می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از ترومبوز و حفظ سلامت مادر و جنین داشته باشد. همچنین در زنان باردار، مراقبت‌های ویژه و آموزش‌های مرتبط با ورزش در دوران بارداری می‌تواند مؤثر باشد.

درمان ترومبوز وریدی در بارداری

درمان ترومبوز وریدی در بارداری باید سریع، مؤثر و با در نظر گرفتن سلامت مادر و جنین انجام شود. هدف از درمان، جلوگیری از گسترش لخته، پیشگیری از بروز آمبولی ریه و کاهش احتمال ایجاد لخته‌های جدید است.

داروهای ضدانعقاد (آنتی‌کوآگولانت‌ها)

• هپارین با وزن مولکولی پایین (LMWH) مانند انوکساپارین یا دالتاپارین، داروی انتخابی در دوران بارداری است.
• این داروها به‌صورت تزریق زیرجلدی تجویز می‌شوند و نیازی به کنترل مداوم INR ندارند.
• عبور از جفت ندارند و بنابراین برای جنین ایمن محسوب می‌شوند.
• طول درمان معمولاً تا پایان بارداری و چند هفته پس از زایمان ادامه می‌یابد.

بستری در موارد شدید

• اگر ترومبوز همراه با علائم سیستمیک شدید، آمبولی ریه یا خطر بالای گسترش باشد، ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان باشد.
• در این شرایط، درمان با هپارین وریدی آغاز می‌شود و وضعیت بیمار تحت پایش دقیق قرار می‌گیرد.

ملاحظات ایمنی

• پیش از زایمان، داروهای ضدانعقاد باید طبق برنامه مشخص قطع شوند تا خطر خونریزی کاهش یابد.
• پس از زایمان، درمان معمولاً ادامه می‌یابد و ممکن است با داروهای خوراکی جایگزین شود (در صورت عدم شیردهی).

پیگیری و پایش مداوم

• پیگیری‌های منظم با متخصص زنان یا هماتولوژی برای تنظیم دوز دارو و ارزیابی وضعیت مادر ضروری است.

این رویکرد درمانی با هدف حفظ ایمنی مادر و جنین، کاهش خطر عوارض جدی و فراهم‌کردن بستر زایمانی ایمن طراحی شده است.

پیشگیری از ترومبوز وریدی

برای پیشگیری از ترومبوز وریدی در بارداری، توصیه می‌شود:

تحرک کافی
نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت، به‌ویژه در دوران بارداری که فشار رحم بر روی رگ‌های لگن و پاها بیشتر است، می‌تواند منجر به کند شدن جریان خون در اندام تحتانی شود. این وضعیت خطر تشکیل لخته را افزایش می‌دهد.
توصیه: هر یک ساعت، چند دقیقه راه بروید یا حرکات کششی پا انجام دهید. حتی در زمان نشستن، خم و راست کردن مچ پا و بالا بردن پاشنه‌ها می‌تواند مؤثر باشد.

استفاده از جوراب‌های فشاری
این جوراب‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که فشار ملایمی به پاها وارد می‌کنند و از تجمع خون در وریدهای سطحی جلوگیری می‌کنند. این کار به بازگشت بهتر خون به قلب و کاهش تورم پاها کمک می‌کند.
توصیه: جوراب‌های فشاری مخصوص بارداری را با تجویز پزشک تهیه کرده و صبح‌ها پیش از بلند شدن از رختخواب بپوشید.

هیدراتاسیون مناسب
کم‌آبی بدن می‌تواند باعث غلظت بیشتر خون و افزایش خطر لخته شدن آن شود. در دوران بارداری، نیاز بدن به مایعات افزایش می‌یابد.
توصیه: روزانه دست‌کم ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید، به‌ویژه در هوای گرم، در دوران فعالیت بدنی یا هنگام بیماری (مانند تب یا تهوع).

کنترل وزن
افزایش وزن بیش‌از‌حد در بارداری می‌تواند فشار بیشتری به سیستم گردش خون وارد کند و خطر ترومبوز را افزایش دهد. همچنین چاقی، یکی از عوامل خطر مستقل برای لخته شدن خون است.
توصیه: با مشورت پزشک، رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی سبک مانند پیاده‌روی را حفظ کنید تا وزن شما در محدوده توصیه‌شده برای دوران بارداری باقی بماند.

مراقبت ویژه در سفرهای طولانی
در سفرهای هوایی یا زمینی که مدت زیادی در وضعیت نشسته قرار دارید، خطر لخته خون افزایش می‌یابد. بی‌حرکت ماندن طولانی باعث کند شدن جریان خون در پاها می‌شود.
توصیه: هر ۱–۲ ساعت یک‌بار از جای خود بلند شوید، چند قدم راه بروید یا حرکات کششی پا انجام دهید. استفاده از جوراب فشاری در سفر و نوشیدن آب کافی نیز توصیه می‌شود.

خانم دکتر نسیم سرمست، متخصص زنان و زایمان، تأکید می‌کنند که آگاهی از علائم و پیشگیری از ترومبوز وریدی در بارداری برای حفظ سلامت مادر و جنین بسیار حائز اهمیت است.

چه افرادی بیشتر در معرض خطر ترومبوز عمیق وریدی قرار دارند؟

افرادی که بیشتر در معرض خطر ترومبوز ورید عمقی (DVT) قرار دارند، کسانی هستند که عوامل متعددی باعث کندی جریان خون یا افزایش تمایل به لخته شدن خون در بدنشان می‌شود. این عوامل شامل افرادی با سابقه قبلی ترومبوز، کسانی که به مدت طولانی بی‌حرکت بوده‌اند، مانند افرادی که به‌دلیل جراحی، بیماری یا سفرهای طولانی‌مدت بستری شده‌اند، می‌شود. همچنین افراد چاق، زنان باردار یا کسانی که از قرص‌های ضدبارداری هورمونی یا درمان‌های هورمونی استفاده می‌کنند، در معرض خطر بیشتری هستند. سن بالای 60 سال، برخی بیماری‌های مزمن مانند سرطان یا اختلالات انعقادی نیز خطر ابتلا به DVT را افزایش می‌دهند. به‌طور کلی، هر عاملی که باعث کاهش جریان خون در وریدها یا افزایش چسبندگی سلول‌های خونی شود، می‌تواند احتمال بروز ترومبوز ورید عمقی را بالا ببرد.

کلام آخر

ترومبوز وریدی در دوران بارداری یکی از مهم‌ترین عوارض بالقوه این دوران است که می‌تواند پیامدهای جدی برای مادر و جنین به همراه داشته باشد. شناخت دقیق علائم، توجه به عوامل خطر و پیگیری درمان به‌موقع، نقش کلیدی در کاهش عوارض و پیشگیری از آمبولی ریه دارد. آگاهی از عوامل خطر و مراقبت‌های پیشگیرانه، همراه با استفاده از خدمات و درمان‌های مدرن مانند واکسن ها برای پیشگیری از عفونت‌های HPV و… و انجام معاینات منظم مانند تست پاپ اسمیر، می‌تواند سلامت مادر و نوزاد را تضمین کند. همچنین، اتخاذ اقدامات پیشگیرانه ساده مانند افزایش تحرک، نوشیدن آب کافی، استفاده از جوراب‌های فشاری و کنترل وزن، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش احتمال بروز این عارضه داشته باشد. در نهایت، همکاری مستمر بین مادر و تیم درمان، شامل پزشک زنان، هماتولوژیست و متخصص تصویربرداری، برای اطمینان از سلامت کامل در دوران بارداری ضروری است. آگاهی و اقدام زودهنگام، کلید پیشگیری از بسیاری از خطرات دوران بارداری است.