علائم و راه های تشخیص سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در میان زنان است که معمولاً در مراحل ابتدایی بدون علامت است، اما با پیشرفت بیماری، نشانه‌هایی ظاهر می‌شود که شناخت به‌موقع آن‌ها می‌تواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و درمان موفق بیماری ایفا کند. در این مقاله با همکاری دکتر نسیم سرمست، متخصص سلامت زنان، به بررسی علائم، راه‌های تشخیص و اقدامات پیشگیرانه در مورد سرطان دهانه رحم می‌پردازیم.

علائم سرطان دهانه رحم

از آنجا که سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است، بسیاری از زنان از وجود آن بی‌اطلاع می‌مانند. با این حال، با پیشرفت بیماری ممکن است علائم زیر مشاهده شود:

• خونریزی غیرطبیعی از واژن، به‌ویژه بعد از رابطه جنسی یا بین دوره‌های قاعدگی
• ترشحات غیرعادی و بدبو از واژن
• درد در ناحیه لگن یا هنگام رابطه جنسی
• احساس فشار یا درد در پایین شکم

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مراجعه به پزشک  توصیه می‌شود تا بررسی‌های لازم انجام گیرد.

انواع مختلف سرطان رحم

• سرطان آندومتر (Endometrial Cancer):
  شایع‌ترین نوع سرطان رحم است که از لایه داخلی رحم (آندومتر) شروع می‌شود. معمولاً در زنان یائسه دیده می‌شود و نشانه‌هایی مانند خونریزی غیرطبیعی یا لکه‌بینی بعد از یائسگی دارد. اگر زود تشخیص داده شود، درمان‌پذیری بالایی دارد.
• سارکوم رحم (Uterine Sarcoma):
  نوعی نادر اما تهاجمی از سرطان است که از بافت عضلانی رحم یا بافت‌های همبند منشأ می‌گیرد. علائم آن ممکن است شامل درد لگنی، توده در شکم یا خونریزی شدید باشد. معمولاً رشد سریع‌تری دارد و درمان آن پیچیده‌تر است.
• کارسینوسارکوم رحم (Carcinosarcoma):
  نوعی سرطان ترکیبی است که ویژگی‌های هر دو سرطان آندومتر و سارکوم را دارد. این نوع کمتر شایع اما بسیار تهاجمی است و در سنین بالاتر بیشتر دیده می‌شود.

سرطان رحم چند مرحله دارد؟

سرطان رحم، به‌ویژه سرطان آندومتر که شایع‌ترین نوع آن است، معمولاً بر اساس میزان گسترش تومور به مراحل مختلفی تقسیم می‌شود. این مراحل به پزشکان کمک می‌کند تا شدت بیماری را ارزیابی کرده و مناسب‌ترین روش درمانی را انتخاب کنند. تقسیم‌بندی مراحل بر اساس سیستم FIGO یا TNM انجام می‌شود که مرحله‌بندی آن از مرحله ۱ تا مرحله ۴ است.

مرحله 1 (مرحله اولیه):
در این مرحله، سرطان محدود به داخل رحم است و هنوز به گردن رحم یا بافت‌های اطراف گسترش نیافته. این مرحله به دو زیرمرحله تقسیم می‌شود:

• مرحله 1A: سرطان فقط در لایه داخلی (اندومتر) یا تا کمتر از نیمی از ضخامت دیواره رحم گسترش یافته است.
• مرحله 1B: سرطان بیش از نیمی از ضخامت دیواره رحم را درگیر کرده اما هنوز از رحم خارج نشده است.
  درمان اصلی معمولاً شامل جراحی (هیسترکتومی) با یا بدون برداشتن غدد لنفاوی است.

مرحله 2 (گسترش به دهانه رحم):
در این مرحله، سلول‌های سرطانی به دهانه رحم (سرویکس) نفوذ کرده‌اند، اما هنوز از رحم خارج نشده‌اند.
درمان معمولاً شامل جراحی گسترده‌تر و گاهی پرتودرمانی است.

  مرحله 3 (گسترش به بافت‌ها و غدد لنفاوی اطراف):
سرطان از رحم فراتر رفته و ممکن است به واژن، تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، بافت لگن یا غدد لنفاوی مجاور گسترش یافته باشد. این مرحله به چند زیرگروه تقسیم می‌شود:

• مرحله 3A: گسترش به سطح خارجی رحم یا بافت اطراف آن، مانند تخمدان یا صفاق لگنی.
• مرحله 3B: درگیری واژن یا بافت اطراف رحم.
• مرحله 3C: درگیری غدد لنفاوی لگنی یا پاراآئورتی.
  درمان در این مرحله ترکیبی از جراحی، شیمی‌درمانی و پرتودرمانی است.

مرحله 4 (مرحله پیشرفته یا متاستاتیک):
در این مرحله، سرطان به اندام‌های دورتر مانند مثانه، روده، ریه یا سایر بخش‌های بدن منتشر شده است.

• مرحله 4A: گسترش به اندام‌های نزدیک مانند مثانه یا راست‌روده.
• مرحله 4B: گسترش به اندام‌های دورتر مانند ریه‌ها، کبد یا استخوان.
  درمان در این مرحله معمولاً تسکینی است و شامل شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و مراقبت‌های حمایتی برای کنترل علائم می‌شود.

نشانه‌های سرطان رحم به شکل پیشرفته

در مراحل پیشرفته سرطان رحم، نشانه‌ها شدیدتر و واضح‌تر می‌شوند و ممکن است نشان‌دهنده گسترش بیماری به اندام‌های دیگر باشند.

• خونریزی شدید و غیرطبیعی واژینال: به‌ویژه پس از یائسگی، بین دوره‌های قاعدگی یا پس از رابطه جنسی.
• درد مزمن در ناحیه لگن یا شکم پایین: ممکن است به‌صورت درد مبهم یا تیرکشنده ظاهر شود و نشان‌دهنده پیشرفت بیماری باشد.
• احساس فشار یا درد در مثانه و روده: گاهی با مشکلاتی مانند یبوست یا تکرر ادرار همراه است.
• کاهش وزن ناگهانی و بی‌دلیل: یکی از نشانه‌های کلی سرطان که معمولاً با کاهش اشتها همراه است.
• خستگی مفرط و ضعف عمومی: به‌دلیل تأثیر بیماری بر توان جسمی و متابولیسم بدن.
• تورم پاها: ممکن است در اثر گسترش سرطان به غدد لنفاوی یا انسداد عروق ایجاد شود.
• سرفه مداوم یا تنگی نفس: نشانه احتمالی گسترش سرطان به ریه‌ها.
• زردی پوست یا چشم‌ها (یرقان): اگر سرطان به کبد گسترش یافته باشد، این علامت ظاهر می‌شود.

عوامل خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم

مهم‌ترین عامل خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم، ابتلا به ویروس HPV  است. سایر عوامل شامل موارد زیر هستند:

• شروع رابطه جنسی در سنین پایین
• داشتن شرکای جنسی متعدد
• استعمال دخانیات
• ضعف سیستم ایمنی
• سابقه طولانی استفاده از قرص‌های ضدبارداری

علائم هشدار دهنده سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه معمولاً بدون علائم است ولی  پیشرفت آن میتواند باعث بروز علائم زیرشود:

1. خونریزی غیرطبیعی واژینال (بین دوره‌های قاعدگی، پس از رابطه جنسی یا پس از یائسگی)
2. ترشحات غیرمعمول واژن (آبکی، خونی یا بدبو)
3. درد در ناحیه لگن
4. درد هنگام رابطه جنسی
5. خونریزی شدید یا طولانی‌مدت در دوره قاعدگی
6. لکه‌بینی یا خونریزی در دوره‌های غیرمعمول (مثلاً بعد از فعالیت‌های بدنی یا استراحت)

راه‌های تشخیص سرطان دهانه رحم

خونریزی غیرطبیعی واژینال می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات مختلف از جمله سرطان دهانه رحم باشد. خونریزی‌های هشداردهنده معمولاً شامل موارد زیر است:

• خونریزی بین دوره‌های قاعدگی: اگر بین دوره‌های ماهانه خونریزی اتفاق بیفتد، به‌ویژه اگر این خونریزی شدید یا طولانی‌مدت باشد، می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل جدی باشد.
• خونریزی بعد از رابطه جنسی: خونریزی یا لکه‌بینی بعد از رابطه جنسی می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات دهانه رحم مانند التهاب یا سرطان باشد.
• خونریزی پس از یائسگی: هرگونه خونریزی بعد از یائسگی باید فوراً مورد بررسی پزشکی قرار گیرد، زیرا می‌تواند نشانه‌ای از سرطان یا دیگر مشکلات جدی باشد.
• خونریزی طولانی‌مدت یا شدید: اگر خونریزی مدت زمان زیادی ادامه یابد (برای مثال بیشتر از ۷ روز) یا مقدار خونریزی زیاد باشد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

در هر یک از این موارد، توصیه می‌شود که فرد بدون تأخیر به پزشک مراجعه کند تا بررسی‌های لازم انجام شود.

برای تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم، انجام بررسی‌های دوره‌ای اهمیت دارد. روش‌های رایج تشخیص عبارتند از:

تست پاپ اسمیر

تست پاپ اسمیر یک روش غربالگری ساده و مؤثر برای شناسایی سلول‌های غیرطبیعی در دهانه رحم است. انجام منظم این تست تحت نظر پزشک، مانند دکتر نسیم سرمست، می‌تواند از پیشرفت سلول‌های غیرطبیعی به سرطان جلوگیری کند.

آزمایش HPV

آزمایش HPV (ویروس پاپیلومای انسانی) برای شناسایی عفونت با نوع‌های مختلف ویروس پاپیلومای انسانی انجام می‌شود که برخی از انواع آن می‌توانند باعث تغییرات سلولی در دهانه رحم و در نهایت سرطان دهانه رحم شوند. این آزمایش معمولاً همراه با آزمایش پاپ اسمیر انجام می‌شود و به پزشک کمک می‌کند تا به وجود ویروس HPV در بدن فرد پی ببرد. در این آزمایش، نمونه‌ای از سلول‌های دهانه رحم گرفته می‌شود و سپس بررسی می‌شود که آیا DNA ویروس HPV در آن وجود دارد یا خیر. انجام این آزمایش می‌تواند به شناسایی عفونت‌های پرخطر کمک کرده و از بروز سرطان دهانه رحم پیشگیری کند..

کولپوسکوپی

کولپوسکوپی یک آزمایش تشخیصی است که برای بررسی دقیق‌تر دهانه رحم و ناحیه واژن استفاده می‌شود. در این روش، پزشک با استفاده از دستگاهی به نام کولپوسکوپ که شبیه به یک میکروسکوپ با نور قوی است، به طور مستقیم به نواحی مختلف رحم و دهانه آن نگاه می‌کند تا هرگونه تغییرات غیرطبیعی یا زخم‌های احتمالی را شناسایی کند. این آزمایش معمولاً پس از نتیجه غیرطبیعی پاپ اسمیر یا مشکوک بودن به سرطان دهانه رحم انجام می‌شود. در طول کولپوسکوپی، پزشک ممکن است از ناحیه مشکوک نمونه‌برداری (بیوپسی) کند تا بررسی‌های دقیق‌تری انجام دهد. این فرایند معمولاً بدون درد است، اما ممکن است فرد کمی ناراحتی یا احساس فشار داشته باشد.نقش واکسن گارداسیل در پیشگیری واکسیناسیون با واکسن گارداسیل یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از ابتلا به برخی تیپ‌های خطرناک ویروس HPV است. این واکسن برای دختران و پسران در سنین نوجوانی توصیه می‌شود.

پیشگیری از سرطان دهانه رحم

اقدامات پیشگیرانه می‌توانند احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهند:

• واکسیناسیون HPV
• استفاده از کاندوم در روابط جنسی
• انجام منظم تست پاپ اسمیر و معاینات دوره‌ای
• ترک سیگار
• رعایت بهداشت جنسی و داشتن شریک جنسی ثابت

ارتباط سرطان دهانه رحم با سلامت کلی زنان

سرطان دهانه رحم تأثیر گسترده‌ای بر سلامت جسمی، روانی و جنسی زنان دارد. در برخی موارد، ممکن است نیاز به درمان‌هایی باشد که ساختار ناحیه تناسلی را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، انجام روش‌هایی مانند جراحی زیبایی و ترمیمی، واژینوپلاستی یا لابیاپلاستی می‌تواند به بازگشت اعتماد به نفس در زنان کمک کند.

همچنین برای درمان مشکلاتی مانند خشکی واژن یا آتروفی واژن که گاهی به‌دنبال درمان‌های سرطان یا با افزایش سن ایجاد می‌شود، روش‌هایی مانند لیزر مونالیزا یا جوان‌سازی واژن با نخ‌های مخصوص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آیا سرطان دهانه رحم باعث بی‌اختیاری ادرار می‌شود؟

در برخی موارد، درگیری بافت‌های اطراف رحم به‌دلیل تومور یا عوارض درمانی می‌تواند به مشکلاتی مانند بی‌اختیاری ادرار منجر شود که نیاز به درمان جداگانه دارد.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم غیرمعمول یا تغییرات در وضعیت سلامت، اهمیت بسیاری دارد. اگر شما دچار خونریزی غیرطبیعی واژینال (مانند خونریزی بین دوره‌های قاعدگی، بعد از رابطه جنسی یا پس از یائسگی)، ترشحات غیرمعمول واژن (آبکی، خونی یا بدبو) یا درد در ناحیه لگن یا هنگام رابطه جنسی شدید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر خونریزی‌های طولانی‌مدت و شدید در دوره قاعدگی داشته باشید یا احساس تغییرات غیرمعمول در سلامت خود کنید، این موارد می‌توانند نشانه‌هایی از مشکلات جدی باشند که نیاز به بررسی پزشکی دارند. مراجعه زودهنگام به پزشک می‌تواند به تشخیص سریع‌تر و درمان مؤثرتر بیماری‌ها کمک کند.

مراقبت‌های بعد از درمان

پس از پایان درمان سرطان دهانه رحم، مراقبت‌های منظم و پیگیرانه برای حفظ سلامت عمومی، پیشگیری از عود بیماری و ارتقاء کیفیت زندگی ضروری است. این مراقبت‌ها معمولاً شامل معاینات دوره‌ای توسط پزشک، انجام تست‌های پاپ اسمیر یا HPV به صورت منظم، و بررسی علائم احتمالی بازگشت بیماری می‌شود. از سوی دیگر، بسیاری از زنان ممکن است پس از درمان با مشکلاتی مانند خشکی واژن، کاهش میل جنسی یا درد هنگام رابطه مواجه شوند که نیاز به بازتوانی جنسی و مشاوره تخصصی دارد. مراقبت از سلامت روان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که اضطراب، افسردگی یا تغییر در تصویر ذهنی از بدن می‌توانند فرد را تحت تأثیر قرار دهند. در این مرحله، برخی خدمات زیبایی و درمانی مانند پرینورافی (ترمیم ناحیه پرینه) یا درمان تیرگی ناحیه تناسلی می‌توانند به بازگرداندن حس اعتماد به نفس، بهبود روابط زناشویی و ارتقای سلامت روانی و جسمی کمک کنند. در مجموع، مراقبت پس از درمان باید چندجانبه و با محوریت جسم، روان و روابط اجتماعی صورت گیرد.

ارتباط با دوره بارداری

زنانی که در سنین باروری به سرطان دهانه رحم مبتلا می‌شوند، معمولاً نگرانی‌هایی درباره آینده باروری و بارداری خود دارند. میزان تأثیر بیماری و درمان آن بر توانایی بارداری به عواملی مانند مرحله سرطان، نوع درمان (جراحی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی) و وضعیت سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. در مواردی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، ممکن است پزشک روش‌هایی مانند جراحی حفظ‌کننده رحم (مثل تراکلکتومی) را پیشنهاد دهد تا شانس بارداری در آینده حفظ شود. به همین دلیل، مشاوره دقیق با متخصص زنان و انکولوژیست پیش از آغاز درمان، برای تصمیم‌گیری آگاهانه درباره حفظ باروری بسیار حیاتی است.

در صورت باردار شدن پس از درمان، مراقبت‌های ویژه‌ای در دوران بارداری مورد نیاز خواهد بود. تصمیم درباره نوع زایمان (طبیعی یا سزارین) باید با توجه به سابقه درمان و نظر پزشک گرفته شود. همچنین، تغذیه متعادل و غنی از مواد مغذی، فعالیت بدنی سبک و منظم مانند پیاده‌روی یا یوگای بارداری، و مراجعه منظم به پزشک برای انجام معاینات و پیگیری وضعیت رحم و جنین از موارد بسیار مهم هستند. آگاهی، حمایت پزشکی، و سبک زندگی سالم می‌توانند به زنان کمک کنند تا با اطمینان بیشتری مسیر بارداری پس از درمان را طی کنند.

کلام آخر

شناخت علائم و انجام بررسی‌های دوره‌ای، مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم است. با مراجعه منظم به متخصصان باتجربه مانند دکتر نسیم سرمست و بهره‌گیری از خدمات پزشکی نوین، می‌توان گامی مؤثر در جهت حفظ سلامت و آرامش برداشت.

برای دریافت نوبت معاینه یا مشاوره تخصصی درباره سلامت زنان و بیماری‌های مرتبط با دهانه رحم، با ما در ارتباط باشید.